Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

Architectuur Kunst
vergroot

Schildersbuurt, Zeeheldenbuurt en Kostverloren

Wijken

Schildersbuurt
De Schildersbuurt is een wijk direct ten westen van de Groninger binnenstad. Aan de noordkant is de grens het Reitdiep, in het oosten de Westersingel, in het zuidoosten de A-weg en in het zuidwesten is de Friesestraatweg de uiterste rand. De wijk ontstond na de slechting van de vestingwerken rond 1875. De bouwactiviteiten duurden voort tot in het interbellum. Daarnaast zijn er fragmenten uit latere perioden, waaronder een invulling van rond 1970 op het terrein van een voormalige houtzagerij aan het Reitdiep. De naam volgt uit de diverse straatnamen in de wijk, vernoemd naar bekende (Groninger) schilders.

In eerste instantie vormde de Schildersbuurt zich op organische wijze. Ontwikkelingen concentreerden zich langs al bestaande uitvalsroutes als de A-Weg en het Hoendiep. Vanaf ongeveer 1885 ontstonden vervolgens een aantal nieuwe straten met eenkamerwoningen voor minder gegoeden: de Leeuwarderstraat, de Werkmanstraat (nu Nieuwe Blekerstraat) en de Eerste en Tweede Hoendiepstraat (tegenwoordig de Taco Mesdagstraat en Herman Colleniusstraat). De woningen werden grotendeels gebouwd door particuliere woningbouwverenigingen. In het laatste decennium van de 19de eeuw verrezen ook de eerste grotere herenhuizen langs de Kraneweg.

De Schildersbuurt ontstond in een periode dat planmatige ontwikkeling nog in de kinderschoenen stond. In de loop van de jaren werd de gemeente kritischer bij de beoordeling van bouwaanvragen. Vanaf 1893 gebeurde dit op basis van een stedenbouwkundige opzet van de Commissie van Openbare Werken. Dit plan omvatte het gebied ten westen en noorden van de binnenstad. Het voorzag in de aanleg van grote pleinen en straten met veel villa’s. Het plan was een doorbraak omdat voor het eerst de aanleg van straten gekoppeld werd aan de verdere gewenste infrastructuur in het gebied. Het leidde tot de bouw van diverse statige panden aan het H.W. Mesdagplein, de Taco Mesdagstraat en de Westerbuitensingel, nu de Melkweg.

Het gebied tussen de Kraneweg en het Reitdiep werd vanaf ca. 1910 ingevuld op basis van het Plan van Uitleg van Mulock Houwer. Het plan sloot aan op de bestaande straten ten zuiden van de Kraneweg. Waar in het zuidelijke deel van de wijk veel Jugendstil en Art Deco invloeden terug te vinden zijn, kenmerkt dit deel van de Schildersbuurt zich door bebouwing in de stijl van de Amsterdamse School. Op het terrein van de voormalige houtzagerij verrees ook een klein buurtje met een voor de jaren ’70 van de vorige eeuw typerende 'woonerfstructuur'.

Zeeheldenbuurt
De Zeeheldenbuurt ligt ten zuidwesten van de binnenstad. De buurt ligt tussen de Schildersbuurt en de spoorlijnen naar Leeuwarden en Delfzijl. Het is het resultaat van ongeplande ontwikkeling uit het laatste kwart van de 19de eeuw en bebouwing op grond van het Plan van Uitleg van Mulock Houwer. Grofweg bevindt de 'ongeplande' bebouwing zich aan de oostkant (Eeldersingel, Eelderstraat en de badstraten), en de geplande aan de westkant van de Paterswoldseweg. Diverse straatnamen en de wijknaam refereren aan Nederlandse zeehelden uit de 17de eeuw.

De woningen aan de badstraten en de omgeving van de Eeldersingel e.o. werden grotendeels op particulier initiatief gebouwd. Het gaat vooral om kleine ‘schippershuisjes’ in 1 bouwlaag, uitgevoerd in een traditionele stijl. Dit deel van de buurt kent een aantal bijzondere gebouwen waaronder het voormalige gemeentelijke Badhuis aan de Kleine Badstraat en een brugwachterswoning op de hoek van de Westerhaven. Het hart van het planmatig aangelegde deel van de Zeeheldenbuurt werd gevormd door een rechthoekige vijver bij het Van Brakelplein. Rondom bevinden zich woningen die grotendeels door particuliere ontwikkelaars werden gerealiseerd. Het accent lag op de middenstanders. Daarnaast realiseerde de toenmalige woningbouwvereniging Gruno rond 1921 een blok ‘volkswoningen’ aan de noordzijde van de Abel Tasmanstraat. De benedenwoningen kregen kleine voortuinen met ligusterheggen.

De Zeeheldenbuurt telt diverse voorzieningen en (voormalige) industriepanden. Het winkelaanbod is geconcentreerd langs de Paterswoldseweg. Daarnaast bevinden zich verschillende pakhuizen langs het Hoendiep en is de tabaksfabriek van Niemeyer een beeldbepalend element.

Kostverloren
Kostverloren is een woonbuurt ten westen van de Schildersbuurt die grotendeels wordt omzoomd door de spoorweg richting Delfzijl. De buurt heeft de naam aangenomen van het voormalige dorpje dat op deze plek lag en destijds nog deel uitmaakte van het inmiddels bij Groningen gevoegde Hoogkerk. De buurt kwam grofweg in 3 perioden tot stand. Het 1ste en oudste deel stamt uit de late 19de eeuw. Daarnaast zijn er voor- en naoorlogse elementen te herkennen.

Tussen 1884 en het begin van de 20ste eeuw werd ten zuidoosten van de spoorlijn een aantal straten aangelegd: de Korte- en de Smalstraat en de Eerste en Tweede Spoorstraat. De huizen hier werden bewoond door de allerarmste land- en fabriekarbeiders. Aan het eind van de 19e eeuw ontstond ook enige bouwactiviteit langs de Friesestraatweg. Het ging om enkele herenhuizen (onder andere De Buitenhof) en vrijstaande en dubbele woonhuizen voor de beter gesitueerden. Ook stonden er wat boerderijen. Ondanks het feit dat dit gebied officieel tot het grondgebied van de gemeente Hoogkerk behoorde, werd het in 1905 voor een aanzienlijk deel opgenomen in het Plan van Uitleg van de gemeente Groningen. Bij de grenswijziging op 1 januari 1912 werden deze gronden bij Groningen getrokken. Net als in aangrenzende wijken als de Schildersbuurt en de Oranjewijk, werd de wijk voornamelijk ontwikkeld door particulieren met een nadruk op bebouwing voor de middenstand. De grootste ontwikkeling lag in de jaren ’30 van de vorige eeuw toen onder meer gebouwd werd aan het Hoendiep, de Friesestraatweg en de huidige Rembrandt van Rijnstraat. Ten Noorden van de Meindert Hobbemastraat realiseerde woningbouwvereniging Gruno in 1939 nog een plan met 168 woningen.

Na de oorlog werd Kostverloren afgebouwd op grond van het eerste Structuurplan van de gemeente Groningen. Dit naoorlogse deel was een van de eerste stappen die de nieuwe dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting ondernam in de richting van een grote bouwproductie, als invulling van al bestaande vooroorlogse plannen en structuren.

Alkmaarse Kaasdragers - Anno  Smith

Alkmaarse Kaasdragers

Westerkade 16 | kunst in/aan bouwwerk

Kunst
Arbeiderswoningen Nieuwe Blekerstraat - ontwerper onbekend

Arbeiderswoningen Nieuwe Blekerstraat

Nieuwe Blekerstraat | arbeiderswoning | 1888

Architectuur
Arbeiderswoningen Westerbinnensingel - Plaatselijke aannemer (onbekend)

Arbeiderswoningen Westerbinnensingel

Westerbinnensingel | arbeiderswoning

Architectuur
Atelier Eikendal, Kraneweg - Onix

Atelier Eikendal, Kraneweg

Kraneweg | Opbouw | 1998

Architectuur
Bedrijf met woningen Hoendiepskade - Eelkema, M.G.

Bedrijf met woningen Hoendiepskade

Hoendiepskade 24,25 | bedrijfsgebouw met woning(en)

Architectuur
Bedrijfsgebouw met woningen - ontwerper onbekend

Bedrijfsgebouw met woningen

Steenhouwerskade | bedrijfsgebouw met woning(en) | 1978

Architectuur
Cascadecomplex - Architekten Cie., de

Cascadecomplex

Cascadeplein 1-14 | kantoorgebouw

Architectuur
De Kranepoort - Linge, Evert van

De Kranepoort

Kraneweg 13 | schoolgebouw | 1949

Architectuur
De Natuur - Bart van Hove

De Natuur

Westersingel 34 | kunst in/aan bouwwerk | 1892

Kunst
De Poort - Carel  Visser

De Poort

Paterswoldseweg 43 | vrijstaande sculptuur | 1957

Kunst
De Staalmeesters - MAD Johannes Moehrlein architekten

De Staalmeesters

Rembrandt van Rijnstraat | Appartementen | 2008

Architectuur
Dreckschnabel - Hans  Mes

Dreckschnabel

Bij de Sluis | vrijstaande sculptuur | 1984

Kunst
Drie reliëfs met meubelmakers en pauw - Arie van der Lee

Drie reliëfs met meubelmakers en pauw

Blekerstraat 12 | kunst in/aan bouwwerk | 1904

Kunst
GasTerra kantoorgebouw - De Zwarte Hond

GasTerra kantoorgebouw

Stationsweg/Hereweg | kantoorgebouw | 2013

Architectuur
Gedenksteen 500.000ste woning - Rinus  Meijer

Gedenksteen 500.000ste woning

Rembrandt van Rijnstraat | plaquette | 2010

Kunst
Gevelsteen met korenaren en inscriptie - Wladimir de Vries

Gevelsteen met korenaren en inscriptie

Admiraal de Ruyterlaan 37 | kunst in/aan bouwwerk | 1955

Kunst
Haan -   maker onbekend

Haan

Adriaan van Ostadestraat | vrijstaande sculptuur | 1939

Kunst
Het Kasteel - Van Lokhorst

Het Kasteel

Melkweg 1 | schoolgebouw | 1901

Architectuur
Het Peerd van Ome Loeks - Jan de Baat

Het Peerd van Ome Loeks

Stationsplein | vrijstaande sculptuur | 1959

Kunst
Hoofdstation NS - Gosschalk, Isaac

Hoofdstation NS

Stationsplein 3 | stationsgebouw | 1891

Architectuur
Hunzehuys - Articon

Hunzehuys

Stationsplein 4 | kantoorgebouw | 1981

Architectuur
Interieur Stationshal - Isaac  Gosschalk

Interieur Stationshal

Stationsplein 3 | kunst in/aan bouwwerk | 1896

Kunst
Jongerenhuisvesting Eendrachtskade - WAL architecten

Jongerenhuisvesting Eendrachtskade

Eendrachtskade Zuidzijde | 2012

Architectuur
Jongerenhuisvesting Hofstede de Grootkade - Oving Architekten

Jongerenhuisvesting Hofstede de Grootkade

Doctor C. Hofstede de Grootkade | Appartementen | 2013

Architectuur
Kantoorgebouw PTT Telecom - Bonnema architecten

Kantoorgebouw PTT Telecom

Hoendiep 1 | kantoorgebouw | 1987

Architectuur
Kunst, Arbeid, Het gezin, De dans - Klaas van Dijk

Kunst, Arbeid, Het gezin, De dans

Jacob van Ruysdaelstraat 2, 16, 18, 30 | schilderkunst | 1957

Kunst
La Déesse - MAD Johannes Moehrlein architekten

La Déesse

Friesestraatweg | Appartementen | 2008

Architectuur
Lotusknop - Jan van Baren

Lotusknop

Blekerstraat | vrijstaande sculptuur | 1981

Kunst
Monument en Materiaal - ontwerper onbekend

Monument en Materiaal

Westerbinnensingel 48 | schoolgebouw | 1892

Architectuur
Noorderpoortcollege - Van Lokhorst

Noorderpoortcollege

Verlengde Visserstraat 20 | schoolgebouw | 1892

Architectuur
Op de eerste beschreven pagina van mijn verleden… - Rommert  Boonstra

Op de eerste beschreven pagina van mijn verleden…

Eeldersingel 38 | kunst in het wegdek, vloer of grond | 2000

Kunst
Ot en Sien - Anne  Dekking-van Haeften

Ot en Sien

Adriaan van Ostadestraat 2 | vrijstaande sculptuur | 1963

Kunst
Pakhuizen Overijssel en Friesland - Holthuis, K.H.

Pakhuizen Overijssel en Friesland

Aweg 43-44 | pakhuis | 1884-1912

Architectuur
Patiowoningen Jan Steenstraat - ontwerper onbekend

Patiowoningen Jan Steenstraat

Jan Steenstraat | woonhuis

Architectuur
Portiek omringd met schildering -   Schriemer, George

Portiek omringd met schildering

Adriaan van Ostadestraat 207 tot 233 | schilderkunst | 2013

Kunst
Ra Ra Avis - Gjalt  Blaauw

Ra Ra Avis

Adriaan van Ostadestraat | vrijstaande sculptuur | 1996

Kunst
Ram - Jan van Baren

Ram

Taco Mesdagplein | vrijstaande sculptuur | 1977

Kunst
Reliëf socialistische strijd - Arie van der Lee

Reliëf socialistische strijd

Taco Mesdagplein 7 | kunst in/aan bouwwerk | 1913

Kunst
Reliëfs-en-creux van een jongens- en meisjesfiguur - Wladimir de Vries

Reliëfs-en-creux van een jongens- en meisjesfiguur

Admiraal De Ruyterlaan 37 | kunst in/aan bouwwerk | 1955

Kunst
Second Thought - Giny  Vos

Second Thought

Stationsplein | kunst en architectuur | 2008

Kunst
Sluitsteen met ramskop - Wim  Haver

Sluitsteen met ramskop

Astraat 1 | kunst in/aan bouwwerk | 1916

Kunst
Stadsbalkon - KCAP

Stadsbalkon

Stationsplein | 2006-2007

Architectuur
Tableau met melkmeisje - Anno  Smith

Tableau met melkmeisje

Leeuwarderstraat 50 | kunst in/aan bouwwerk | 1950

Kunst
Tasten - Anne  Dekking-van Haeften

Tasten

Westersingel 34 | vrijstaande sculptuur | 1965

Kunst
Twee reliëfs van jongens- en meisjesfiguur -   maker onbekend

Twee reliëfs van jongens- en meisjesfiguur

Wassenberghstraat 26 | kunst in/aan bouwwerk | 1915

Kunst
Ultra - Silvia  B.

Ultra

Emmasingel 1 | vrijstaande sculptuur | 2004

Kunst
Vier penselen - Niells A.F.  Niemeijer

Vier penselen

Adriaan van Ostadestraat 2 | vrijstaande sculptuur

Kunst
Voormalige Prinses Julianaschool - Kuiler en Drewes

Voormalige Prinses Julianaschool

Hoendiepskade 23 | schoolgebouw | 1933-1952

Architectuur
Voortvarend - Ton de Vreede

Voortvarend

Abel Tasmanplein | vrijstaande sculptuur | 1995

Kunst
Wandsculpturen met torsende mannen (2 delen) - Arie van der Lee

Wandsculpturen met torsende mannen (2 delen)

Hoendiepskade 24 | kunst in/aan bouwwerk

Kunst
Wassenberghschool - Mulock Houwer, J.A.

Wassenberghschool

Wassenberghstraat 26 | schoolgebouw | 1915

Architectuur
Watertoren Dr. C. Hofstede de Grootkade - Mulock Houwer, J.A.

Watertoren Dr. C. Hofstede de Grootkade

Dr C Hofstede de Grootkade 48 | watertoren | 1911

Architectuur
Westerflat Friesestraatweg - Olsmeijer, K.G.

Westerflat Friesestraatweg

Friesestraatweg 252-346 | galerijflat | 1952

Architectuur
Westerhavencomplex - Karelse van der Meer Architecten

Westerhavencomplex

Westerhaven | winkelcentrum

Architectuur
Winkel en ateliers Blekerstraat - Sanders, J.

Winkel en ateliers Blekerstraat

Blekerstraat 12a | industriegebouw

Architectuur
Winkel met bovenwoning Westerhaven - Rots, Henri

Winkel met bovenwoning Westerhaven

Westerhaven 11 | bedrijfsgebouw met woning(en)

Architectuur
Winkelcentrum Kostverloren - Olsmeijer, K.G.

Winkelcentrum Kostverloren

Jacob van Ruysdaelstraat 2-30 | winkelcentrum

Architectuur
Woningcomplex met bedrijfsruimte en kantoren Westerhaven - MAD Johannes Moehrlein architekten

Woningcomplex met bedrijfsruimte en kantoren Westerhaven

Westerhaven 3 | bedrijfsgebouw met woning(en) | 2000

Architectuur
Woningen Badhuisplein - KAW Architecten en Adviseurs

Woningen Badhuisplein

Badhuisplein 1-11 | eengezinswoning in een rij

Architectuur
Woningen Kraneweg - OTONOMO Architecten

Woningen Kraneweg

Kraneweg 76/1-76/8 | eengezinswoning in een rij

Architectuur
Woonhuis Hoendiepskade - Elmpt, A.Th. van

Woonhuis Hoendiepskade

Hoendiepskade 6a | eengezinswoning in een rij

Architectuur
Zonder titel - Gjalt  Blaauw

Zonder titel

Adriaan van Ostadestraat | vrijstaande sculptuur | 1996

Kunst
Zonder titel - Gjalt  Blaauw

Zonder titel

Melkweg | vrijstaande sculptuur | 2001

Kunst
Zonder titel - Harm van Weerden

Zonder titel

Doctor C. Hofstede de Grootkade 11 | kunst in het wegdek, vloer of grond | 1985

Kunst
Zonder titel - Jef  Depassé

Zonder titel

Steenhouwerskade | vrijstaande sculptuur | 1973

Kunst
Zonder titel - Wim  Delvoye

Zonder titel

Museumeiland 1 | kunst in/aan bouwwerk | 1994

Kunst
Zonder titel - Per  Kirkeby

Zonder titel

Emmasingel 6 | kunst en architectuur | 1990

Kunst
Zonder titel (22 delen) - Henk  Visch

Zonder titel (22 delen)

Cascadeplein 1 | vrijstaande sculptuur | 1997

Kunst
Zonder titel (4 delen) - Anne  Dekking-van Haeften

Zonder titel (4 delen)

Jacob van Ruysdaelstraat 73 | kunst in/aan bouwwerk | 1958

Kunst
Zonder titel (6 delen) -   maker onbekend

Zonder titel (6 delen)

Stationsplein 7 | vrijstaande sculptuur

Kunst
logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer