Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

vergroot

Jozef Israëls op het Hereplein: schilderij in brons

  • Door: Ankie Boomstra
  • In: Folder CBK Groningen
  • Plaats en datum van uitgave: Groningen, 2002

OP HET HEREPLEIN
Wanneer je tien Stadjers vraagt wat voor beeld er op het Hereplein staat, krijg je tien verschillende antwoorden. Wat voor beeld is het eigenlijk, en wat stelt het voor? In deze folder vind je het antwoord.

STAAT EEN BEELD
Op de ene helft van het Hereplein staat het glazen videopaviljoen. Aan de andere kant bevindt zich een 4,5 meter hoog beeld: een man met twee kinderen in brons, op een natuurstenen sokkel met aan de voorkant in reliëf een portret. De beeldhouwer Abraham Hesselink maakte deze beeldengroep in 1922 ter nagedachtenis aan de schilder Jozef Israëls, van wie het portret is.

DAT ONS HERINNERT AAN JOZEF ISRAëLS
De schilder Jozef Israëls werd in 1824 in Groningen geboren op een bovenwoning aan de Vismarkt. Hij verliet de stad zestien jaar later, om zich elders verder te bekwamen als schilder. In zijn tijd was Israëls een heel bekende kunstenaar, hij werd later zelfs wel de Rembrandt van de 19e eeuw genoemd.
In Groningen herinneren de Jozef Israëlsstraat en het Jozef Israëlsplein aan hem en natuurlijk ook dit beeld op het Hereplein.

EN GEBASEERD IS OP EEN SCHILDERIJ
In 1911 overleed Israëls in Den haag. Het bestuur van schildergenootschap Pictura in Groningen kwam enige jaren later met het idee ter nagedachtenis aan hem een monument op te richten. De beeldhouwers Hesselink en Mendes da Costa werden uitgenodigd een ontwerp te maken. De keuze viel op Hesselinks voorstel. Dit was geïnspireerd op een bekend schilderij van Jozef Israëls: Langs moeders graf, uit 1856. Zowel op het schilderij als bij het beeld zien we de vaderfiguur met een klein meisje op zijn linkerarm en een jongen aan de hand; een visser die met zijn kinderen op de terugweg van het strand langs het graf van zijn vrouw gaat. Het schilderij is eigendom van het Stedelijk Museum in Amsterdam, maar in langdurige bruikleen gegeven aan het Groninger Museum waar het met enige regelmaat te zien is.

DAT PAST IN DE NEGENTIENDE EEUW
De voorstelling op het schilderij - de treurige visser die met zijn jonge kinderen het graf van hun moeder bezoekt - vinden we nu misschien wat sentimenteel. Net als veel kunstenaars in zijn tijd koos Israëls echter bewust voor het verhaal van de gewone man. Hij wordt vaak genoemd in relatie tot de schilders van de Haagse School, die veel aandacht hadden voor onderwerpen als vissersschepen en de zee.
Abraham Hesselink maakte voor zijn Israëlsmonument een driedimensionale vertaling van het schilderij en plaatste haar op een hoog voetstuk.

EN DAT TWEE KEER WERD ONTHULD
Het beeld op het Hereplein werd tot twee keer toe onthuld, eerst in 1922 en later in 1946. Deze tweede onthulling vond plaats na een grondige restauratie, die nodig was omdat het beeld tijdens de Tweede Wereldoorlog ernstig werd beschadigd. Israëls was joods en in het voorjaar van 1943 werd zijn monument het doelwit van een NSB-actie.
De brokstukken konden gelukkig in veiligheid worden gebracht en het portretreliëf is later teruggevonden.
Na de bevrijding werd het beeld gerestaureerd onder leiding van de Groninger beeldhouwer Willem Valk. Door deze gebeurtenissen kreeg het toen ook een functie als oorlogsmonument totdat in 1977 bij het Sterrebos aan de Hereweg het Joods Monument van Eduard Waskowsky werd onthuld.

EN OOK TEGENWOORDIG NOG EEN FUNCTIE HEEFT
De beeldengroep op het Hereplein heeft de tijden ogenschijnlijk onverstoorbaar getrotseerd. Het plein is al vaak van aanzien veranderd, met name om de toenemende verkeersstroom in goede banen te leiden. Honderden bezoekers aan de stad trekken er iedere dag aan voorbij. Misschien zijn ze zich daar niet van bewust, maar dit monument is een van de bijzondere beelden in de stad Groningen, dat zeker de moeite waard is om eens letterlijk en figuurlijk bij stil te staan.

logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer