Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

vergroot

Sjoerd Buisman: de natuurlijke orde

  • Door: Henriette Kindt
  • In: In beeld gebracht
  • Plaats en datum van uitgave: Groningen, 1998

Het beeld in het Stadspark

In het voorgedeelte van het Stadspark is in 1996 een sculptuur van Sjoerd Buisman geplaatst. De begrenzing van het Stadspark was door de jaren heen onduidelijk geworden of zo men wil, vervuild door verschillende functies. De gemeente heeft de afgelopen jaren het park meer zichtbaar willen maken, onder andere door het plaatsen van een klassiek hek en de aanleg van plantsoenen. Een functie die verdween, was die van het IJsstadion door de bouw van het sportcomplex Kardinge in het noorden van de stad. Heel creatief heeft men het door de sloop ontstane gat gebruikt voor een klassieke, ovalen vijver die paste in de klassieke planologische aanpak van het Stadspark.

De plek bij de vijver bleek uiterst geschikt voor een beeld van Sjoerd Buisman. Het beeld heeft een rustige, mede daardoor haast klassieke uitstraling die bij het concept van de inrichting voor de plek past. De vorm van het beeld laat een groeivorm zien, de Phyllotaxis. Het werk is van brons met een tamelijk gladde huid, de hoogte is zeven meter en staat zonder sokkel in het grint, het rijst als het ware uit de grond. Op het eerste gezicht lijkt het kunstwerk abstract. De boven elkaar geplaatste segmenten geven echter een groeivorm weer die is uitvergroot.

Bij herkenning kan het beeld voor de beschouwer verwijzen naar de groeivormen die in het park aanwezig zijn. Opvallend is de haast vreemde wetmatigheid die in het ritme van het beeld te zien is. Het wordt gecompleteerd door de verticale bomen die ook aan de kop van de vijver geplaatst zijn. Los van het concept heeft de Phyllotaxis door zijn verticaliteit een totemachtige uitwerking.

De Phyllotaxis

Sjoerd Buisman (Gorkum 1948) houdt zich sinds 1983 bezig met een reeks phyllotaxisbeelden naar aanleiding van de dwarsdoorsnede van een bleekselderijplant. Phyllotaxis (Lat.) betekent bladstand in het algemeen. Uitgaande van de bleekselderij abstraheert Buisman het groeisysteem met mathematische principes.

Hoewel de basis van het concept hetzelfde is, verschillen de werken in vorm en uitvoering. De verschillende beelden zijn in diverse materialen gerealiseerd: beton, papier, plaatijzer, brons en turf. Het zijn eenduidige, natuurlijke materialen. Qua uitstraling kenmerken de beelden zich door soberheid en rust, sommige beelden zijn breed en laag, bijvoorbeeld het betonnen beeld in het Rijksmuseum Kröller-Müller is 6,50 meter breed en 1,44 meter hoog. Ook realiseerde hij een reeks verticale phyllotaxisbeelden, waar deze in Groningen er een van is.

Het werk van Sjoerd Buisman is opgenomen in de collectie van verschillende musea en staat op diverse plekken in de openbare ruimte. Buisman is een internationaal gewaardeerd kunstenaar, met veel publicaties.

R.W.D. Oxenaar beschrijft een ontwikkeling die heeft geleid tot de Phyllotaxis: "Nuchter, beschouwelijk, wetenschappelijk, zo leek het eerst, maar het was ook steeds persoonlijk inventief, gestuurd door echte bewondering om wat de natuur kan bieden en allengs werd de 'aandacht sterker voor wat Buisman 'plastische gebeurtenissen in de natuur' noemt. Niet alleen of juist niet meer van wat planten en bomen kunnen en wat je ze kunt laten doen, maar concentratie op de innerlijke groeiwijze, op de ontwikkeling van de bladstanden. Hij ontmoet de gulden snede en volgt het spoor van Fibonacci - zijn Leitmotiv wordt de phyllotaxis, de in de botanie bekende, spiralende bladstand bij planten en bomen." (1)

José Boyens stelt: "De phyllotaxisbeelden zoeken aansluiting bij de aarde; ze rusten daar met nadruk op. Tot hun meerlagige betekenis behoort ook dat ze gaan over rusten, liggen, zoals de Reclining Madrona Spiral ook over rusten gaat. Met zulke elementaire gegevens als liggen, staan, steunen, houdt de beeldhouwkunst van Sjoerd Buisman zich bezig." (2)

In een doorwrocht artikel schrijft Barbara Wörwag: "(...) Toch lijkt de sculpturale betekenisruimte, ver boven de materiële vorm uit, naar oneindig te wijzen. De richting van onderen naar boven, van het zichtbare naar het geestelijke, dient daarbij geenszins beschouwd te worden als alleen maar een rechte lijn, maar tegelijk als een teruggaande beweging, om daarmee de eenheid van begin en einde aan te duiden." Zij vergelijkt een reeks phyllotaxissen met de Oneindige Zuli van Brancusi. "(...) (deze) is ook de plastische belichaming van de 'axis mundi', die hemel en aarde, het spirituele en het materiële met elkaar verbindt in de meditatieve daad. (...) waarbij Buismans voorstelling van de oneindigheid op het dynamische principe van eeuwige vernieuwing in de natuur gericht is." (3)

Het beeld in het Stadspark heeft voor de beschouwer verschillende betekenislagen. Het is als een sleutelroman waarin men, als men wil, steeds dieper kan doordringen.

Ander werk

Aan de phyllotaxis in Buismans werk is een hele ontwikkeling voorafgegaan. Aanvankelijk hakte hij organische vormen uit marmer. Vanaf ongeveer 1969 begon hij met zaden en planten te experimenteren onder invloed van licht. Hij heeft als eerste levende planten geïntroduceerd in de beeldende kunst. Wilgen en kamerlinden werden omgekeerd opgehangen waarbij hij gebruikmaakt van het feit dat alles naar het licht groeit, onafhankelijk van de zwaartekracht.

Ook heeft hij op een kunstmatige manier fors ingegrepen op het groeiproces, door bijvoorbeeld het enten van cactussen of het insnoeien van pompoenen.
In Diepenheim (1980), in Wageningen (1982) en in het park van het museum Kröller-Müller (1985) realiseerde hij monumentale werken waarbij bomen zijn gedwongen in een bepaalde vorm te groeien. Een indrukwekkende vorm van levende land-art.

Voetnoten
1) Oxenaar, R.W.D., cat. Sjoerd Buisman 1967-1992, Art Affairs Amsterdam en Museum für Konkrete Kunst, Ingolstadt 1992, p.124.
2) Boyens, José, Ruimte in het beeld. Dynamische sculpturen die een verborgen orde onthullen, 1991, p.95 e.v.
3) Worwag, Barbara, ibid noot 1, p.145 e.v.

Lees meer

logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer