STAAT IN GRONINGEN

Wie in het centrum van Groningen even de stadsdrukte wil ontvluchten en het groene Martinikerkhof betreedt, kan een opmerkelijk beeld tegenkomen. In grijs, verweerd brons rijst een vreemd verwrongen manspersoon zich 2,5 meter boven je uit, gedragen door vleugels. De man heeft een smal en scherp gezicht, met een vriendelijke uitdrukking erop. Hij lijkt bedachtzaam naar een punt, ver bij de horizon, te kijken. Zijn torso is massief en vormen die lijken op een kraag en revers wekken de suggestie dat de man een kostuum draagt. Op zijn rug is een grote vleugel aangebracht, als ware hij een eigentijdse Nikè. Maar is deze heer eveneens een god van de overwinning?

De torso komt samen in een onevenredig smal middel. Nog opmerkelijker zijn de pronte billen die hieronder prijken, gedragen door forse mannenbenen die in een klassieke contraposthouding staan. Het rechterbeen draagt het gewicht en het linkerbeen is ontspannen, waardoor de linkerheup wat naar beneden zakt. Deze houding geeft beelden en geportretteerden in de beeldende kunst van oudsher een elegante en dynamische uitstraling. De contrapost wordt voltooid met een tegengestelde balans in de schouder- en armpartij, waarbij de linkerschouder meer omhoog is getrokken en de rechterschouder- en arm juist meer ontspannen erbij hangen. Dit is ook in dit beeld het geval, alleen wordt dit optisch gezien tegengesproken door de gedraaide lichaamsdelen. Het effect daarvan is, dat de werking van de contrapost wordt tegengegaan, ook al is aan de grondbeginselen voldaan. Het beeld lijkt uit balans en makkelijk naar de linkerzijde te kunnen overhellen.

Wat kan de bedoeling geweest zijn van deze rare draaiingen en tegengestelden?
De manfiguur stelt de bekende Groninger dichter en kunstenaar Hendrik de Vries (1896-1989) voor. Hij heeft in zijn leven meer dan dertig dichtbundels uitgegeven, waarvoor hij vele grote en kleinere prijzen heeft ontvangen, publiceerde zijn werk in dag- en tijdschriften en was bovendien als beeldend kunstenaar verbonden met De Ploeg. Bekende gedichten van hem zijn onder andere ‘Mijn broer’ en ‘Koorts’. Hendrik de Vries heeft een heel eigen stijl ontwikkeld, die ook wat thematiek betreft verbonden was met de Romantiek, en dan in het bijzonder met de duistere en mysterieuze kanten van deze stroming.

Thema’s als de kindertijd, de dood, het kwade, de nacht en het onverklaarbare komen veelvuldig voor in zijn werk. Hij had geen vrolijke jeugd, met een geesteszieke en manisch-depressieve moeder en een vader die weliswaar een bijzonder goed taalwetenschapper was, maar tevens aan zwaarmoedigheid leed en erg introvert was. Ervaringen uit zijn jeugd verwerkte hij geregeld in zijn werk, zij het vaak op bedekte wijze, bijvoorbeeld door wonderen van de fantasie vanuit de ervaringswereld van een kind te beschrijven. Ook worden zijn gedichten vaak ‘raadselachtig’ genoemd en ‘magisch’, met tegelijk een strak gehanteerd gebruik van maat, ritme en rijm, mogelijk om ‘demonische hartstochten’ in bedwang te houden. Zijn werk is beïnvloed door zijn voorliefde voor - en reizen naar - Spanje.

In dit beeld, dat van de hand is van de Ierse beeldhouwer Norman Burkett (Dublin, 1942), is getracht een parallel te trekken met het werk van de Vries. Het onheilspellende, onverwachte en naargeestige van zijn bij vlagen sprookjesachtige werk diende terug te komen in dit fantasiebeeld. Of dit met de klassiek ogende invloeden helemaal gelukt is, is sterk de vraag. Zijn werk heeft mijns inziens meer raakvlakken met de Romantische, duistere sfeer van Lord Byron en Edgar Allan Poe. Het gedraaide onderlichaam heeft ook iets kolderieks en de vergelijking met de ‘draaikonten’ van Van Kooten en De Bie ligt verleidelijk op de loer. Het had wat mij betreft achterwege gelaten mogen worden, of anders uitgewerkt kunnen worden wellicht. Maar het hoofd is pregnant en de grote torso, die bij nader onderzoek een Spaanse cape blijkt te dragen en op de rug tevens suggesties bevat van een leeuwenkop, een jongensgezichtje, een oog, en het geraamte van een hand, is indrukwekkend, met name voor wie het imponerende werk van Hendrik de Vries kent.

Lange tijd was er een gedicht van De Vries te lezen op de sokkel, dat jammer genoeg verwijderd is later:
‘Werkte ook de dichtvorm onfeilbaar,
Gedreven door drang tot geven –
De diepste diepte is onpeilbaar.
’t Geheimste is geheim gebleven.’ .

Wie een verdere poging wil wagen om zich op deze geheimen toe te leggen: neem Hendrik de Vries’ dichtbundels, zoek een plekje in de zon en geniet nog even na in deze oase van rust op het Martinikerkhof. Wie weet ligt het antwoord aan uw voeten…