Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

vergroot

Vijf Mei-vlag

  • Door: Natalja Oosterbaan
  • In: Straatmagazine De Riepe
  • Plaats en datum van uitgave: Groningen, april 2007

Wie in het centrum van Groningen door de Nieuwstad loopt, kan zomaar tegen een kunstzinnige, zes meter hoge stalen vlag aan lopen. De vlaggenstok vertoont een scherpe, dubbele knik. De vlag zelf lijkt in de wind te wapperen en heeft een rafelige rand, die zelfs enigszins doet denken aan felle tandjes. De ronde bollingen en rafels doorbreken de massiviteit van het stalen vlak. Het beeld straalt standvastigheid uit, ondanks de gebroken lijnen erin. Vooruitgang ook, door de manier waarop de vlag naar voren en licht omhoog is gericht. Het doet me een beetje denken aan de daadkrachtige manier waarop communisten hun vlaggen vaak verbeeldden. Op het bijgevoegde plaatje van een Noord-Koreaans beeld is bijvoorbeeld eenzelfde, parmantig voorwaarts gerichte vlag te zien. Echter: de vlag in de Nieuwstad heeft niets met het communistische gedachtegoed te maken.

Het beeld is gemaakt door Henri de Wolf (1938-1986). Hij was een veelzijdige Groninger kunstenaar. Naast beeldhouwer was hij onder andere kunstschilder, grafisch vormgever, jazzmuzikant, politiek activist en oprichter van de kunstenaarsvereniging Forma Aktua, die haar galerie nog steeds in de Nieuwstad heeft liggen, tegenover deze vlag.

Met Forma Aktua kwam hij in 1982 met het voorstel om een speciaal kunstproject op te zetten in Groningen. In vijf verschillende wijken moesten artistiek vormgegeven vlaggen geplaatst worden, ter herinnering aan zowel de verschrikkingen uit de Tweede Wereldoorlog als de bevrijding daarvan. Het gemeentebestuur wees het voorstel jammer genoeg af. Forma Aktua legde zich hier echter niet bij neer en schonk de gemeente deze “Vijf Mei-vlag”. De sculptuur vormt een monument voor de uit Groningen weggevoerde joden. Aanvankelijk stond het aan de Reitemakersrijge, maar toen daar in 1996 het huidige gebouw van Academie Minerva werd gebouwd, is het verhuisd naar de Nieuwstad, omdat een groot deel van de Groningse joodse bevolking hier voor de Tweede Wereldoorlog woonde.

Deze vlag dient als waarschuwing en opwekking tegen fascisme. De twee knikken in de vlaggenstok blijken bij nalezing te staan voor de schok die de oorlogsperiode teweeg heeft gebracht en de bevrijding van 5 mei 1945. Zo bezien kun je stellen dat deze gebeurtenissen een grote impact hadden op de moraal en geest van de joodse overlevenden en andere Groningers (verbeeld door de geknikte stok), maar dat deze hen niet konden breken. De rafels in de rand blijken geen tandjes, maar de verbeelding van de blijvende littekens die zijn overgehouden aan de jodenvervolging. Van de drieduizend joodse inwoners die Groningen voor de oorlog had, waren er nadien nog maar tweehonderd overlevenden.

De Vijf Mei-vlag is niet het enige kunstwerk van de hand van De Wolf in de stad. In de Folkingestraat hangt aan de zijgevel van café De Beurs zijn gedenksteen voor het 100-jarig bestaan van de Sociaal-democratische bond (1986) en de lagere school “Bisschop Bekkers” in de Siriusstraat draagt aan de buitenkant wandsculptuur “Genesis” uit 1966.

De Wolf was een bevlogen en politiek actief mens. Hij werd in 1938 in Java geboren. Eén van zijn zussen heeft gezegd: “Hij kwam ondersteboven ter wereld als zevenmaands kindje en bleef de wereld ook altijd ondersteboven bekijken.” Hij groeide op in Java en kwam met zijn familie in 1951 naar Nederland. Voordat ze naar Groningen verhuisden, woonde de familie De Wolf eerst een tijdje in het voormalige Kamp Westerbork, waar na de Tweede Wereldoorlog NSB’ers werden vastgehouden. Dit heeft zeker bijgedragen aan zijn beeldvorming over de oorlog.

De eigenzinnige Henri ging tegen de zin van zijn vader naar Academie Minerva, waar hij de richting publiciteit en reclame koos, maar niet afmaakte. Als beeldend kunstenaar, actievoerder en plannenmaker kreeg hij in de jaren zestig grote bekendheid in Groningen. Hij verzorgde veel verkiezingsaffiches en ander grafisch werk voor politieke doeleinden. Zij ademen de afkeer die De Wolf voor oorlog en atoomwapens had en zijn passie voor vrede. Hij wilde de Vijf Mei-vlag zo graag geplaatst hebben, dat hij dit uiteindelijk op eigen kosten gerealiseerd heeft.

Het in 1972 door hem opgerichte Forma Aktua was aanvankelijk voornamelijk een kunstenaarscollectief. Het richtte zich op allerhande soorten vormgeving. In de eerste helft van de jaren tachtig richtte hij ook een Pinakotheek (expositieruimte) op, die aanvankelijk in de Schoolstraat lag en later naar de Nieuwstad verhuisde. Hier mochten jonge en veelbelovende Groninger kunstenaars exposeren naast grote namen als Lucebert, Jan van der Zee en Siep van den Berg.

De Wolf had een kort maar kleurrijk en bruisend leven. In 1970 lag hij bijna een jaar in het ziekenhuis, omdat zijn levensstijl en alcoholconsumptie niet samengingen met zijn suikerziekte. Op de eerste dag van 1986 overleed hij op 47-jarige leeftijd. Zijn broer zei: "Henri was een man die onze tijdrekening niet zo serieus nam: Henri is weliswaar slechts 47 jaar geworden, maar hij heeft er zeker 200 geleefd". Hoewel Henri de Wolf al meer dan twintig jaar dood is, leeft hij nog steeds. Niet alleen in zijn kunstwerken, maar het schijnt dat wie in de Pinakotheek Forma Aktua komt en goed luistert, de oude Wolf ergens in een hoekje soms goed- of afkeurend kan horen grommen…

Lees meer

logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer