Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

vergroot

Een bijna vergeten gevelsteen

  • Door: Leo van der Laan
  • In: De Agenda (1990-1991) nr. 7
  • Plaats en datum van uitgave: Groningen

Een zijmuur van het Praediniusgymnasium, in een onopvallende hoek naast een achteruitgang, wordt verlevendigd door een gevelsteen met twee balspelende kinderen. Het hoe en wat van deze gevelsteen was bijna vergeten. De steen blijkt in 1948 vervaardigd te zijn door de bekende Groninger Beeldhouwer Rinus Meijer. Een collega-kunstenaar kwam onlangs met dit gegeven aanzetten; hij wist bovendien te vertellen dat het kunstwerk oorspronkelijk als een soort broche een - inmiddels verdwenen - gymnastiekzaal aan de overzijde van de Turfsingel opsierde.

Zoals veel andere plaatselijke beeldhouwers heeft Rinus Meijer (1917-1985) zijn scholing gekregen van Willem Valk die niet minder dan veertig jaar docent boetseren aan de Kunstacademie Minerva is geweest. Meijer behoort niet tot Valks leerlingen van het eerste uur. Wel slaagde hij er als een van de eersten in een redelijk belegde boterham als beeldhouwer te verdienen. In de jaren dertig hield de economische malaise en daarna de Tweede Wereldoorlog hem nog van het werk. Na de oorlog gloorde echter beroepsperspectief voor Meijer en voor zijn generatiegenoten Wladimir de Vries, Coen Schilt, Mattheus Meesters en Klaas van Dijk. Ook zij zijn opgeleid door Valk. De hausse van opdrachten voor oorlogs- en vredesgedenktekens en wat later, vanaf het midden van de jaren vijftig, de percentageregelingen voor kunsttoepassingen bij nieuwbouw van scholen en overheidsgebouwen hebben er mede voor gezorgd dat deze kunstenaars een zelfstandig bestaan op konden bouwen.

Rinus Meijer heeft verschillende opdrachten voor kunstwerken in de openbare ruimte van Groningen uitgevoerd. In 1963 bijvoorbeeld de fraaie, beweging suggererende constructie van koperdraad tegen een muur van een schoolgebouw aan de Hora Siccamasingel. Tien jaar eerder had hij voorde Stadsschouwburg de naakte vrouwenfiguur met masker gemaakt die nog altijd hoog boven het toneel over de toeschouwers uitkijkt. Dat Meijer ook de maker is van de eerdergenoemde gevelsteen aan het naastgelegen Praediniusgymnasium was in de vergetelheid geraakt. Het moet zijn eerste opdracht van de gemeente Groningen zijn geweest. Enig speurwerk in archieven bracht de feiten aan het licht.

Omstreeks de eeuwwisseling werd aan de Sint Jansstraat een gemeentelijke gymnastiek- of turnschool gevestigd in een langgerekt en laag gebouw dat iets weg had van een stal. Met het voorbijgaan der jaren ging dit onderkomen bouwkundige gebreken vertonen en raakte de accomodatie hopeloos verouderd. Nadat langdurig van diverse kanten op verbetering was aangedrongen, kon in oktober 1948 ten langen leste een aannemer aan de slag. Het bestaande lokaal zou worden gemoderniseerd en vergroot met de voormalige Militaire Bakkerij op de hoek van de Turfsingel. De officiële heropening vond plaats op 1 september 1949. Bij het opstellen van de eindafrekening bleken de aanpassingskosten wat hoger uit te zijn gevallen dan geraamd. Eén van de oorzaken: het maken en aanbrengen van een beeldhouwwerk waartoe men op de valreep had besloten. De meerkosten: ruim vijfhonderddertig gulden. Rinus Meijer wordt niet genoemd in de archieven.

De ongeveer vierkante gevelsteen van grijsbruine zandsteen was aangebracht boven een nieuwe ingang aan de Sint Jansstraat. In halfreliëf zijn een meisje en een jongen in sporttenue uitgebeeld, die in een enigszins ongemakkelijke houding samen een bal boven hun hoofd houden of proberen te vangen. De lichamen vormen een compositie van twee diagonalen die kruiselings vrijwel het gehele beeldvlak vullen. In de rond-robuuste en gedrongen vormgeving van de kinderfiguren is de invloed van Meijers leermeester Valk te herkennen.

De aan de eisen des tijds aangepaste accomodatie was nog maar nauwelijks in gebruik of de sloop werd voorzien. Voor de nieuwbouwplannen van de Provinciale Waterstaat en de Keuringsdienst voor Waren, die in de jaren vijftig geleidelijk gestalte kregen, diende alle bebouwing aan de Sint Jansstraat, tussen de Singelstraat en de Turfsingel te wijken. Zou de gymnastiekzaal aanvankelijk eind 1958 ontruimd worden, dat gebeurde uiteindelijk in de loop van 1961. Bij de afbraak werd de gevelsteen zorgvuldig geconserveerd. Toen drie jaar later het Praediniusgymnasium aan de achterzijde werd uitgebreid met ondermeer een sportruimte deed zich een mooie gelegenheid voor om de steen weer terug te brengen in de openbare ruimte. Na veertig jaar in de buitenlucht is het relatief zachte zandsteen enigszins verweerd en verkleurd.

Lees meer

logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer