STAAT IN GRONINGEN

De tekst:
'Werkte ook de dichtvorm onfeilbaar,
Gedreven door drang tot geven –
De diepste diepte is onpeilbaar.
't Geheimste is geheim gebleven.' 1)
staat op de sokkel van het beeld.

De meeste Groningers kennen het werk van de dichter en beeldend kunstenaar Hendrik de Vries. De onthulling van het beeld op 27 november vorig jaar, door Tonnie van der Vondervoort, wethoudster van onderwijs, cultuur en emancipatiezaken, trok dan ook veel belangstelling. Zelfs de zondag erna was het druk te noemen in de buurt van het beeld: menigeen ging even een kijkje nemen in de St. Janstraat. Het is immers tamelijk uniek dat er een monument wordt opgericht. Bovendien heeft de geëerde zelf zijn monument aanschouwd, iets dat ook niet veel voorkomt.

Zelfs Multatuli kreeg pas honderd jaar na zijn dood een monument. Dat is overigens een wanstaltige bronsklomp geworden, die gemaakt is door Hans Bayens. Het monument staat op de Torensluisbrug in Amsterdam. De vormgeving van monumenten laat vaak te wensen over. Denk maar aan het omstreden Wilhelminamonument in Den Haag dat gemaakt is door Charlotte van Pallandt of het domme beeld voor Wim Kan en Corrie Vonk, waarvan Siem Bolhuis de maker is, op het Leidseplein in Amsterdam.

Wat dat betreft is het monument dat Norman Burkett maakte voor Hendrik de Vries beter geslaagd te noemen. Het bronzen beeld toont een soort droomfiguur met de kop van Hendrik de Vries. De vreemd samengestelde tors bestaat uit een aantal elementen die bij nadere beschouwing min of meer herkenbaar zijn. De beeldhouwer Burkett heeft zich laten inspireren door het werk van de dichter. De voorkant verbeeldt de vrouwelijke en meditatieve kant in Hendrik de Vries. De buidel onder de arm is tegelijk de magiërs buidel, een vleugel van een draak en de cape van een stierenvechter. Aan de achterkant gaat de schouder over in een bochel, die de dichter symboliseert. De bochel is tevens leeuwekop. Verder herkenbaar zijn lichaamsdelen die het gevecht tussen draken en leeuwen en de broer van de dichter uitbeelden, naar een van zijn gedichten.

Ook aan de achterkant heeft Burkett de onrust van het gedicht De Moeder Die Eindelijk Vrij Is verbeeld. Zichtbaar zijn een oog en een geraamte-achtige hand. De beeldhouwer ziet sokkel en beeld als één geheel. Uit de sokkel komen de oerkrachten, komt de oerstof te voorschijn. Daarboven geeft hij de erotische kant van de dichter aan door middel van een bilpartij die het beeld al een bijnaam zou hebben bezorgd: 'het kontje van de Martinikerk' 2).

Het geheel van de bovengenoemde delen roept een magische, droomachtige sfeer op die aansluit bij de gedichten en tekeningen van Hendrik de Vries. De Vries' dichtwerk, aanvankelijk expressionistisch van aard, neemt een geheel eigen plaats in de Nederlandse dichtkunst in. De droomwereld is een belangrijke inspiratiebron voor hem. Bekend zijn de liefde van De Vries voor Spanje en zijn uitstekende vertalingen van ondermeer copla 's. De dichter ontving in 1962 de Constantijn Huygensprijs en in 1986 de P.C. Hooftprijs. In 1986 werd hij negentig jaar. Groningen eerde hem toen eendrachtig, Stichting de Ploeg, Groninger Museum, Universiteitsbibliotheek en gemeente, met twee tentoonstellingen en door de Hendrik de Vriesprijs nieuw leven in te blazen. Deze prijs wordt het ene jaar aan een beginnend schrijver en het andere jaar aan een beginnend beeldend kunstenaar uitgereikt.

Meer informatie biedt het boek Hendrik de Vries, Dichter, Schilder, Tekenaar, waarin beschouwingen over en overzichten van zijn beeldend en literair werk te vinden zijn en een interview van Dick Leutscher met de kunstenaar. 3)

De beeldhouwer Norman Burkett is geboren in 1942 in Ierland en heeft zijn opleiding in Engeland genoten. Al geruime tijd woont hij in Overijssel en is hij werkzaam in Enschede. Hij maakt veelal bronzen beelden die figuratief zijn en een bepaalde beweging uitdrukken. Dit beeld neigt, vergeleken met zijn totale oeuvre, het meest naar abstractie. Zijn werk was ondermeer te zien op de beeldententoonstelling in Diepenheim in 1986.

Het monument is op initiatief van de Stichting De Ploeg tot stand gekomen. De opdracht is gefinancierd in het kader van de (voormalige) Beeldende Kunstenaars Regeling. Meestal werd voor opdrachten in het kader van de BKR gekozen voor kunstenaars uit Groningen. Ten tijde van deze opdracht waren de geschikte Groninger beeldhouwers echter met andere opdrachten bezig. Omdat Overijssel net een aantal Groninger beeldhouwers via de BKR een opdracht had verstrekt, is gekozen voor een beeldhouwer uit Overijssel. De meest geschikte bleek Norman Burkett, die de opdracht zonder problemen tot een eind heeft gebracht.

De plaats van het beeld lijkt in eerste instantie niet voor de hand te liggen. Pas als je weet dat Hendrik de Vries hier gedurende negenentwintig jaar haast dagelijks voorbij kwam, toen hij werkzaam was op het gemeentearchief, wordt de keuze duidelijk. Hij moet in die tijd een opvallende verschijning geweest zijn met een open hemd bij weer en wind en wapperende leeuwenmanen op weg van het archief naar het stadhuis en vice versa. Lopend met op het hoofd, zoals zijn gewoonte was, de dossiers hoog opgestapeld en waarschijnlijk het hoofd vol droombeelden.

1) Uit Impulsen, Hendrik de Vries, 's-Gravenhage-Rotterdam, Nijgh en van Ditmar, 1978
2) Hendrik de Vries In beeld, Groninger Gezinsbode, 30 november 1987
3) Hendrik de Vries, Groninger Museum, Universiteitsbibliotheek, Groningen 1986