Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

vergroot

Turks Fruit in Groningen

  • Door: Gea de Wagt
  • In: Beelden in de stad Groningen
  • Plaats en datum van uitgave: Groningen, 1985

Iedereen kent Jan Wolkers als schrijver van geruchtmakende boeken als 'Kort Amerikaans', 'Een Roos van Vlees', 'Terug naar Oegstgeest' en 'Turks Fruit'. Minder bekend is hij als beeldhouwer. Het zal voor velen een verrassing zijn, dat er in Groningen een beeld van hem staat.

Dit is te danken aan een initiatief van de n.v. Bouwfonds Nederlandse Gemeenten, die in 1960 het gereedkomen van de tienduizendste na-oorlogse woning vierde met een geschenk aan de Gemeente Groningen. De toenmalige directeur Wiersema liet zijn oog vallen op een beeld van Jan Wolkers uit 1956, 'Vrouw met kat', ook wel 'Olga met de kat' genoemd. Hij had hier van een gipsen exemplaar gezien op een tentoonstelling in het Amsterdamse Stedelijk Museum (1). De bronzen versie - door Wolkers zelf naar Groningen vervoerd, zoals hij verhaalt in 'Groeten van Rottumerplaat' (2) - is nu te bewonderen op het grasveld voor een huizenrij aan de Laan van de Vrede.

De aandacht van de beschouwer zal getrokken worden door de houding van de vrouw, die genegenheid en zorgzaamheid uitdrukt. Haar lichaam en hoofd zijn naar links gedraaid. Ze kijkt naar een kat die als een baby in haar armen ligt en haar blik beantwoordt. Ze tuit haar lippen en de kat spitst zijn oren, alsof hij luistert naar wat zij zegt. Dat alles maakt dat het beeld een innige relatie tussen de twee uitdrukt.

De vormen zijn speels en soepel weergegeen. Bij de vrouw zijn de rondingen van billen, buik en dijen geaccentueerd door de nauwe jurk die ze draagt. Ze maakt een wulpse indruk. De krachtige manier van boetseren is nog te zien in het brons. Het ruwe oppervlak, vol bobbels en vegen, laat zien hoe de beeldhouwer de klei heeft bewerkt. Het beeld geeft door deze spontane werkwijze ook zelf de indruk van beweeglijkheid, zodat er ondanks een statische houding geen sprake is van starheid.

'Vrouw met kat' dateert uit de figuratieve periode van Jan Wolkers. Hij ging later abstracte reliëfs maken met een verscheidenheid aan materialen, zoals kunsthars, hout, steen en lood (3).

Wolkers, geboren in 1925 te Oegstgeest, kreeg zijn artistieke opleiding aan de Leidse Schildersacademie , Ars Aemula Naturae', de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag en de Rijksacademie in Amsterdam. Hij is bekend als tekenaar, schilder, beeldhouwer en natuurlijk als schrijver (4).

Overheersende motieven in zijn boeken, als dood en verrotting, lijken in tegenspraak te zijn met de vitaliteit van 'Vrouw met kat'. Het beeld laat de tedere kant van Wolkers zien, die zo nu en dan ook in zijn boeken naar voren komt, onder andere in de vorm van een bijna sentimentele liefde voor het dier en de natuur. Een goed voorbeeld hiervan is 'Groeten van Rottumerplaat', een dagboekbeschrijving van een kort verblijf op het eilandje Rottum.

Wie 'Turks Fruit' heeft gelezen, zal zich Olga herinneren, de vriendin van de hoofdpersoon. Zij heeft 'model gestaan' voor dit beeld. Wolkers schrijft in 'Turks Fruit' over Olga' s hekel aan kinderen en over haar liefde voor dieren, wat tot uiting komt in de beelden die de beeldhouwer van haar maakt. Zo lijkt in een eerder beeld van Olga, 'Moeder met kind', dat in Leiden staat, de moeder eerder angst voor het kind te hebben dan liefde, terwijl zij in 'Vrouw met kat' duidelijk genegenheid voor het katje koestert.

In het boek komt een scène voor, die de relatie tussen Olga en de kat verduidelijkt. Olga heeft een bergeendje, dat ze verzorgt en waaraan ze zeer gehecht is. Door een ongelukkig toeval trapt de beeldhouwer op het eendje: "Stuiptrekkend lag hij aan mijn voeten en Olga kroop met een schreeuw in elkaar. Ze heeft de hele dag met het dode diertje in de holte tussen haar lichaam en haar opgetrokken benen tegen de muur zitten huilen. En ik geloof dat daarom dat beeld van die vrouw met die kat zo innig is geworden. Want ze stond zo droevig te poseren en het liet haar maanden niet los" (5).

Noten
1. Gemeentearchief Groningen, dossiernr. 185413.13.
2. "Ik had (-) een volkswagenbusje gehuurd om het in brons gegoten beeld van de Vrouw met Kat naar Groningen te brengen dat daar in Corpus den Hoorn geplaatst zou worden". Jan Wolkers, Groeten van Rottumerplaat, Amsterdam/Brussel 1971, 9.
3. Jan Wolkers, Werkkleding, Amsterdam/Brussel 1971, 102, 103, 129, 134-138.
4. Pieter A. Scheen, Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950, Den Haag 1970, deel II, 621-622.
5. Jan Wolkers, Turks Fruit, Amsterdam 1969, 121.

Lees meer

logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer