Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

vergroot

Monument Rabenhaupt moet stad en lande inspireren!

  • Door: Carolien de Boer
  • In: De Agenda (1995-1996) nr. 4
  • Plaats en datum van uitgave: Groningen

In De Agenda wordt regelmatig bericht over de plaatsing van nieuwe beelden in de stad. Wat echter ook voorkomt is het verplaatsen van beelden naar een nieuwe locatie. Dit is bijvoorbeeld nodig bij bouwwerkzaamheden, renovaties of het veranderen van eigenaar van een gebouw. Ook kan het zijn dat het beeld niet meer goed tot zijn recht komt op zijn oorspronkelijke plek. Het verplaatsen van beelden roept vaak veel emoties op, variërend van verwachting tot verontwaardiging. Op het moment van verplaatsing wordt vaak duidelijk hoeveel betrokkenheid de bewoners bij de kunstwerken hebben, hetgeen heel positief is.

Zo hebben de bewoners rond de Oostersluis heel duidelijk hun bezorgdheid laten blijken over het lot van de beeldhouwwerken aan de Oostersluisbrug van de beeldhouwer Gijsbert Jacobs van den Hof. De vier koppen aan de uiteinden van de brugleuningen dreigden tegelijk mèt de brug te verdwijnen door de aanleg van de nieuwe Oostersluis. Inmiddels is er een plan om de vier koppen te verwerken in een nieuwe fietstunnel in het gebied.

Het beeldje 'De Fietsles' van Kees Verkade is reeds twee keer van plek veranderd. Eerst verhuisde het van de Vismarkt naar de Ubbo Emmiussingel. Met de komst van het nieuwe Groninger Museum stond het ook daar niet meer goed en is het honderd meter richting Hereplein opgeschoven. Het staat daar nu heel toepasselijk langs de fietsdoorsteek.

Door de bouw van het Waagstraatproject en de renovatie van de Grote Markt moeten ook hier enkele beelden een nieuwe locatie krijgen: 'De grote verscheuring' van Pierluca, 'Bro Bro Brille' van Gunnar Westman en het borstbeeld van Rabenhaupt van Willem Valk. Het zal u niet ontgaan zijn dat er voor dit laatste beeld veel belangstelling is getoond. Het is de bedoeling van het College van Burgemeester & Wethouders om het beeld weer in het centrum te plaatsen. Het argument hiervoor is dat een voor de Groningse geschiedenis zó belangrijke figuur als Rabenhaupt in het centrum van de stad thuishoort. De Ondernemersvereniging van de Rivierenbuurt vindt echter dat het beeld veel beter op zijn plaats is in de Rabenhauptstraat. Dit wordt als de plaats genoemd waar Rabenhaupt in 1672 zijn overwinning op Bommen Berend behaalde.

Na al die aandacht is het leuk om eens wat nader naar het beeld zelf, zijn maker en zijn geschiedenis te kijken. Het beeld van Rabenhaupt bestaat uit een bronzen buste op een granieten zuil van twee meter hoog. Het is een traditioneel portret van een krijgsheer. De gelaatsuitdrukking is ferm en geeft te kennen dat er met dit heerschap niet te spotten viel. Doordat er op de plek van de pupillen een opening is, staart Rabenhaupt ons met donker priemende ogen vanonder zijn wenkbrauwen aan. Verder heeft de kunstenaar de gelaatstrekken en het haar enigszins vereenvoudigd gestileerd weergegeven.

Dit was typerend voor de stijl van Valk; je ziet het bijvoorbeeld ook terug bij de beelden op de Oude Kijk in 't Jatbrug. Willem Valk (1898- 1977) zette aanvankelijk een familietraditie voort door zilversmid te worden, maar hij ging al spoedig over op beeldhouwen. Op dit gebied was hij autodidact .In 1921 kwam hij naar Groningen, waar hij drieënveertig jaar lang les zou geven op Academie Minerva. Onder zijn leerlingen telde hij onder anderen Matheus Meesters en Wladimir de Vries. Afgezien van zijn invloed als docent heeft hij ook met zijn eigen beelden een groot stempel gedrukt op de kunst in de openbare ruimte in Groningen. Door de vele werken van zijn hand in Groningen wordt hij ook wel de 'stadsbeeldhouwer' genoemd.

Het borstbeeld van Carl von Rabenhaupt is in 1972 ter ere van de 300-jarige herdenking van het Gronings Ontzet gemaakt. Dit gebeurde op initiatief van enkele burgers die zich hadden verenigd in het Rabenhauptcomité. Het comité organiseerde een geldinzameling en nodigde Willem Valk uit om het beeld te maken. De keuze voor de traditioneel werkende kunstenaar werd verklaard vanuit de gedachte dat het beeld iedereen moest bekoren. "Een modern gedenkteken zou, hoe kunstzinnig ook, velen niet aanspreken", aldus het comité.

Ook in 1972 verschilden de meningen over de beste locatie voor het beeld. In eerste instantie had de voozitter van het comité, dhr. mr. W.W. Feith, het idee om het beeld voor het station te plaatsen op de toenmalige plek van het Peerd van Ome Loeks. Dit idee liet hij al varen voor de locatie dicht bij het Goudkantoor, die werd voorgesteld door de Raad voor de Kunst en de Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting. De kunstenaar wilde het beeld echter midden in het voetgangersgebied tussen beide stadhuizen plaatsen. De uiteindelijke locatie van het beeld werd onderaan de staatsietrap van het nieuwe stadhuis. Daar leverde het in de jaren '70 een mooi plaatje op; de eerbiedwaardige Rabenhaupt tussen langharige hippies die zich verzamelden op de staatsietrap.

Bij de onthulling van het borstbeeld sprak de heer Feith de volgende wens uit: "Moge dan Rabenhaupt in brons de inwoners in Stad en Lande bezielen en inspireren tot gelijke moed, burgerzin en opoffering als Rabenhaupt in leven dat in 1672 heeft gedaan." Een kleine hedendaagse kanttekening is dat Rabenhaupt zich niet zozeer door idealen, alswel door de beloning van 3000 daalders liet leiden. Maar blijkbaar heeft het beeld wel de kracht in zich om mensen te inspireren en bezield te laten nadenken over de juiste locatie en de geschiedenis van Groningen.

Lees meer

logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer