STAAT IN GRONINGEN

Al weer zeventien jaar staat voor het politiebureau aan de Rademarkt een dertien en een halve meter hoge kolom van roestvrij staal. De glanzende, moderne zuil is gemaakt door André Volten. Het zuivere materiaal is nog steeds in goede staat. De zuil is hol en heeft twee wigvormige openingen, die bijna tot boven- en onderaan reiken. Staande in de zuil is de gelaste opbouw zichtbaar aan de ringen. Het verticale beeld staat in een vooral stenen omgeving en straalt in alle eenvoud een koele schoonheid uit. Rondom de zuil bevinden zich in de grond lampen, die helaas sinds de energiecrisis in 1973 niet meer branden.

“Eerst vond ik het uitgesproken lelijk, maar hoe langer hij er staat hoe meer vree ik er mee heb. Eigenlijk vind ik hem een beetje mooi, maar dat wil ik niet toegeven”, zegt de 80-jarige heer Kerkhof. Als bouwpastoor was hij eind zestiger jaren intensief betrokken bij het nieuw te bouwen politiebureau.

De zuil van Volten is gemaakt in het kader van een percentageregeling bij de bouw van het politiebureau. Bij een dergelijke percentageregeling wordt één tot twee procent van de kale bouwkosten besteed aan beeldende kunst. Bij de keuze voor een kunstwerk was de heer Kerkhof niet betrokken. De toenmalige Raad voor de Kunst heeft André Volten voor de opdracht geadviseerd aan het College van Burgemeester en Wethouders. In de Raad voor de Kunst had toen onder meer de heer Westers, directeur van het Groninger Museum zitting, terwijl Pier Tania secretaris was. De Raad voor de Kunst heeft overlegd met de gemeentelijke architecten van het politiebureau. Op de legendarische tentoonstelling Beeld en Route, in 1967, was van Volten ook werk te zien.

De sinds 1950 in Amsterdam wonende André Volten is een kunstenaar die uitstekend functioneert in de opdrachtsituatie. Hij heeft veel samengewerkt met architecten, waaronder W.G. Quist, de architect van de nieuwbouw van het museum Kröller-Müller. In 1985 heeft Volten ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag een overzichtstentoonstelling gekregen in het museum Kröller-Müller. Verscheidene modellen en maquettes van uitgevoerde opdrachten waren er te zien.

Volten werkt geometrisch-abstract. Toen hij nog schilderde hanteerde hij de principes van de Stijl. Hij heeft vervolgens leren lassen en smeden bij een scheepswerf. Aanvankelijk werkte hij lineair, geïnspireerd op de staalconstructie van ingenieurs. Zijn werk heeft een ontwikkeling doorgemaakt, waarbij hij onder meer serieel gewerkt heeft en waarbij bol, kubus, een gedeelte van de kubus of ritme uitgangspunten waren. Eind zestiger jaren heeft hij een reeks zuilen gemaakt waar Groningen er een van heeft. Zijn werk is altijd streng, helder en doordacht. Het is niet verwonderlijk dat Volten een liefhebber is van schaken en van cantates van Johann Sebastian Bach.

Voor zijn beelden maakt Volten geen ontwerptekeningen, maar hij werkt zijn idee direct driedimensionaal uit. Uiteraard wel in een kleiner model. De zuil voor het politiebureau is uitgevoerd door een staalbedrijf in Dordrecht. Het schaalmodel van manshoogte heeft in 1969 in de bibliotheek van het nieuwe stadhuis ter bezichtiging gestaan.

Het museum Kröller-Müller bezit diverse werken van Volten, waaronder een zuil en in veel steden is zijn werk op straat te zien. Zo staat in Duisburg een glanzende fontein, voor het NOS-gebouw liggen stalen bollen en in Amsterdam op het Frederiksplein staat ‘de knakenpaal’ De zuil heeft deze bijnaam gekregen omdat hij uit geledingen bestaat, die aan een stapel munten doet denken en vlak bij de Nederlandse Bank staat. Het meest recent is zijn opdracht voor het Muziektheater de Stopera in Amsterdam, waarvoor hij een cirkel in graniet heeft ontworpen.

De zuil van Volten is misschien geen makkelijke kunstvorm, maar wanneer men de kans krijgt er aan te wennen ontstaat toch een begrip voor de schoonheid. Dat blijkt uit de woorden van de heer Kerkhof. Als blijk van waardering zou Groningen de lampen rondom het beeld weer kunnen aandoen, daar we tegenwoordig de beschikking hebben over lampen die weinig energie verbruiken. Het beeld wordt daarmee meer zichtbaar, ook ’s avonds. Het werk van Volten verdient dit. [red.: kunstwerk is weer verlicht].

Bert Schierbeek verwoordde het werk van Volten als volgt:
het begrenzen
het ontgrenzen
van de ruimte
zegt André
en het daartussen plaatsen
en nul tegen het nut alleen
waardoor vorm en materiaal
zich oprichten
de ruimte begrenzen
en ontgrenzen 1)

1) Oxenaar, R.W.D., e.a. Catalogus André Volten 1:100, Rijksmuseum Kröller-Müller, 1985.