Platform GRAS CBK presenteren

STAAT IN GRONINGEN

Kunst en architectuur in Stad

vergroot

Het Jozef Israëls monument

  • Door: Henriette Kindt
  • In: De Agenda (1988-1989) nr. 4
  • Plaats en datum van uitgave: Groningen

Aan het sfeervolle Hereplein staat onder de hoge bomen een alom gewaardeerd beeld. Het is een van de oudste, vrijstaande beelden van de stad en het heeft het nodige meegemaakt. Op een hoge stenen sokkel is een bronzen beelden groep, bestaande uit een man en twee kinderen, geplaatst. Voorop de sokkel is een portret in reliëf aangebracht. Het is een portret van de schilder Jozef Israëls, die in1824 in Groningen aan de Vischmarkt geboren werd. Jozef Israëls is een der meesters van de Haagse school.

Israëls, die in 1911 in Den Haag overleed, is op initiatief van het schildersgenootschap Pictura, door Groningen met dit monument geëerd. De noodzakelijk situering op het Hereplein werd door de directeur Gemeentewerken als volgt beargumenteerd: “(…) dat de gedachte leidt naar de gave van den schilder om tot het zielenleven der volksklasse door te dringen en dat daardoor vraagt naar een plaats waar het een ieder opvalt.”(1)

In 1922 werd het monument onder veel belangstelling onthuld.
Abraham Hesselink, de maker van het beeld, heeft een geliefkoosd onderwerp van de schilder Israëls uit willen beelden: het armoedige leven van de vissers. Voor een argeloze beschouwer wekt het wellicht enige verwarring, dat de man op de sokkel niet de bekende schilder is. Het schilderij Langs moeders graf (1850), nu in de collectie van het Stedelijk Museum in Amsterdam, is hier driedimensionaal afgebeeld.

Hesselink is in 1862 in Paterswolde geboren. Hij heeft in Groningen getekend bij Pictura. In Amsterdam en Brussel heeft hij zijn opleiding voltooid. In Florence, waar hij enige jaren woonde, was vooral de kunst van de Renaissance van belang voor de ontwikkeling van zijn werk. Hij heeft verder nog in Haarlem en Amsterdam gewoond. In deze laatste stad was hij een bekende figuur onder de kunstenaars. Hij was jarenlang voorzitter van een kunstenaarsvereniging.

Het monument voor Jozef Israëls is misschien niet representatief voor het werk van Hesselink. Na zijn overlijden in1930 werd aan het Stedelijk Museum ter nagedachtenis een beeld van zijn hand aangeboden. In een rede stelde de voorzitter van de kunstenaarsvereniging Arti et Amicitae: “Wat hij in die richting had kunnen bereiken, kan men beoordelen naar zijn bekende in brons afgegoten Titanenstrijd, in den tuin van het Rijksmuseum. Dit kloek beeldwerk, een volkomen vrije uiting, vertegenwoordigt hem op zijn best. De prachtige evenwichtige naaktfiguur is van een werkelijk grootsche allure. Het is te betreuren, dat hij zich in die richting niet ten volle heeft kunnen ontplooien. Zoo is het in hoofdzaak in het portret en de kleinkunst dat hij zich aan het nageslacht zal doen kennen en daarvan is het hier aanwezige kunstwerk met zijn fraaie vormgeving en gevoelige modellé een voortreffelijk staal.”(2)

Hesselink portretteerde onder meer de twee Nederlandse koninginnen van die tijd. In Groningen is verder van Hesselink een buste van Jan Evert Scholten te zien. Deze bekroont het monument van de bekende Groninger industrieel in het, door hem aan de Groningse bevolking geschonken, Stadspark (1931).

Het monument voor Jozef Israëls heeft helaas niet in alle rust op het plein kunnen staan. Tijdens de Duitse bezetting is in 1943 het portret door W.A.-leden zeer ernstig beschadigd omdat Israëls joods was. Na de oorlog is het monument met enige moeite onder leiding van de beeldhouwer Willem Valk (1898-1977) hersteld. In 1946 is het beeld voor de tweede keer onder grote belangstelling onthuld. Het gerestaureerde monument kreeg toen een tweede betekenis herinnering aan het oorlogsverleden.

(1) Brief aan Burgemeester en Wethouders van Groningen, 8 februari 1921, directeur Gemeentewerken
(2) Een hulde aan de nagedachtenis van den beeldhouwer Hesselink’, NRC, 20 september 1931
Literatuur:
Vinther, Lilian. Langs moeders graf. In Groningen toen,1981.
Abram Hesselink I. In NRC, oktober 1930.
Vermandel, Cees. Langs moeders graf. In Beeldenwandeling in de stad Groningen, 1983. Artotheek/BKD, Groningen

logo logo logo

Platform GRAS en het CBK Groningen bieden u deze website aan. Met dank aan de Gemeente Groningen.
Colofon | Proclaimer